مطالعات فقه الحدیثی

مطالعات فقه الحدیثی

بازخوانی دلالی روایت «خلق الله الماء طهوراً» و نقش آن در مسئله منجّسیت متنجّس در پرتو مبانی اصولی مرحوم آخوند خراسانی٭

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مؤسسه آموزش عالی حوزوی مشکات
چکیده
مسئلۀ منجّسیت متنجّس از مباحث اختلافی در فقه امامیه است که بخش مهمی از اختلاف‌نظرها در آن به نحوۀ فهم روایات باب طهارت بازمی‌گردد.در میان این روایات، حدیث «خَلَقَ اللهُ الماءَ طَهُوراً لا یُنَجِّسُهُ شَیءٌ إِلاّ ما غَیَّرَ لَونَهُ أو طَعمَهُ أو ریحَهُ» نقش محوری در تعیین حدود انفعال آب دارد. پژوهش حاضر با رویکرد فقه‌الحدیثی، به تحلیل دلالی این روایت در دیدگاه آخوند خراسانی می‌پردازد و نشان می‌دهد که نفی منجّسیت متنجّس در اندیشۀ وی، بیش از آنکه مبتنی بر اصل روایت باشد، ریشه در مبانی اصولی در تحلیل مفهوم و عموم دارد. بر اساس یافته‌های پژوهش، آخوند خراسانی با تفکیک میان تعلیق عموم و تعلیق افراد عام و با تحدید دلالت مفهوم به قدر متیقّن، روایت را ناظر به اثبات منجّسیت عین نجاست می‌داند و توسعۀ آن به متنجّس را نمی‌پذیرد. در مقابل، برخی قرائت‌های اصولی دیگر با توسعۀ دلالت مفهوم، شمول روایت نسبت به متنجّس را پذیرفته‌اند. نتیجه آنکه اختلاف در مسئله، بیش از آنکه فقهی باشد، ناشی از تفاوت در تحلیل دلالت روایت و حدود ظهور عرفی آن است.