گروه حدیث ـ دانشگده علوم و معارف حدیث ـ دانشگاه قرآن و حدیث
چکیده
روایات واردشده از اهلبیت علیهمالسلام دارای دلالتهای دقیقی هستند که میتوان آنها را از طریق مطالعه مفردات، ساختار، و قرائن پیرامونی، از جمله زمینه اجتماعی، فکری و فقهی صدورشان، استنباط کرد. هرگاه روایت ماهیتی فقهی داشته باشد، لازم است دیدگاههای فقهی رایج در زمان صدور آن نیز مورد ملاحظه قرار گیرد؛ امری که از آن با عنوان «اسباب صدور حدیث» یاد میشود. در میان این روایات، روایت أبان که در آن از امام صادق علیهالسلام درباره دیه انگشتان زن پرسش شده، جایگاهی برجسته دارد. این روایت ناظر به حکمی شرعی خاص است و در فهم آن اختلاف نظر پدید آمده است؛ بهگونهای که برخی از عالمان آن را دلیلی بر نفی قیاس اولویت دانستهاند، در حالی که گروهی دیگر معتقدند مقصود، نفی قیاس رایج نزد اهل سنت است. از اینرو، این پرسش مطرح میشود که آیا مراد، نفی قیاس اولویت است یا قیاس دیه اعضا بر دیه نفس مطابق روش متداول در مکتب ابوحنیفه؟ پس از بررسی روایت از حیث صدور و متن، پژوهش را به تحلیل دلالتهای آن با تکیه بر مطالعه بستر تاریخی صدور، و نیز بررسی دیدگاههای فقهی رایج نزد اهل سنت در آن مسئله، معطوف ساختیم تا مراد روایت را از خلال این قرائن آشکار سازیم. روش پژوهش، کتابخانهای ـ تحلیلی است. نتایج پژوهش نشان میدهد که اعتراض أبان ناظر به دیه انگشت چهارم و پس از آن نبوده، بلکه متوجه دیه سه انگشت نخست بوده است، و اینکه دیه آنها باید نصف دیه مرد باشد، همانگونه که در دیه نفس زن چنین است. همچنین، مقصود از قیاس در روایت، قیاس رایج در مکتب ابوحنیفه است، نه قیاس اولویت.
