استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران.
چکیده
این پژوهش با روش فقهالحدیثی و با هدف اعتبارسنجی محتوایی و تحلیل داللی حدیث »لَا یَزَالُ الْعَبْدُ یَسْرِقُ حَتَّى إِذَا اسْتَوْفَى ثَمَنَ یَدِهِ أَظْهَرَهَا اللَّهُ عَلَیْهِ« سامان یافته است. مسئلۀ اساسی، تبیین »نسبت سنت تکوینی اظهار گناه« با »مجازات تشریعی قطع ید« و پاسخ به این پرسش است که آیا این حدیث ناظر به حکمی فقهی است یا بیانگر قانونی کالن در نظام هستی تلقی میشود؟ یافتهها نشان میدهد که اگرچه سند حدیث به دلیل ارسال یا راویان مجهول، ضعیف است اما تأییدات مفهومی، انسجام درونی و هماهنگی با قواعد قرآنی )مانند آیات حبط اعمال(، اعتبار معنایی آن را تثبیت میکند. »ثمن الید« بهعنوان نصاب تکوینی ظهور گناه معرفیشده که با انباشت سرقتهایکوچک تا این مرز، حجاب تکوینی فرو ریخته و زمینۀ »اظهار الهی« فراهم میگردد. مفهوم »اظهار علیه« بهمثابۀ پیامد طبیعی و علّی عمل، تمایزی قاطع میان سنت تکوینی)کشف قهری حقایق( و فضیحسازی انسانی)نهیشده در شرع( برقرار میسازد. نتیجه آنکه حدیث شریف با ترسیم عدالت فراگیر الهی در دنیا و آخرت، پنهانکاری دائمی را محال دانسته است که آگاهی از آن، نقشی بازدارنده در پیشگیری از جرم و تقویت مسئولیتپذیری درونی انسان ایفا میکند
