گروه زبان و ادبیات عربی، مجتمع آموزش عالی زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
چکیده
یکی از چالشهای پیشِ روی مترجمان در ترجمۀ صحیفه سجادیه، انتقال صحیح معانی حروف جر به زبان مقصد است. این دشواری ناشی از ضرورت توجه همزمان به سهگانه «حرف جرّ، متعلَّق و مجرور» و همچنین در نظر گرفتن قرائن لفظی و موقعیتی از جمله بافت کلام است. با تمرکز بر این سهگانه، پدیدهای زبانی به نام «تضمین نحوی» مطرح میشود که به معنای گنجاندن مفهوم یک فعل در فعلی دیگر، با اهدافی همچون ایجاز بلاغی و با تکیه بر قرینیت حرف جر است. غفلت از این پدیده، به ترجمهها و تفاسیر نادرست میانجامد. سیدعلیخان مدنی در شرح خود بر صحیفه با عنوان «ریاضالسالکین»، توجه ویژهای به مسئله تضمین نحوی داشته است. پژوهش حاضر که با روش توصیفی-تحلیلی و در چارچوب الگوی نقد ترجمه دادز انجام شده، به ارزیابی ترجمههای تضمین نحوی مربوط به حرف جر «إلی» در چهار ترجمه فارسی صحیفه سجادیه (ترجمههای شعرانی، فیضالاسلام، انصاریان و فاطمه احمدی) میپردازد. یافتهها نشان میدهد که ترجمههای مورد بررسی در بیشتر موارد با لغزش مواجه شدهاند و عملکرد موفقی در شناسایی تضمین نحوی و بازتاب دقیق آن در ترجمه حرف «إلی» به فارسی نداشتهاند.
