اختلافنظر میان محدثان و قرآنپژوهان درباره ملاک «موافقت» یا «مخالفت» حدیث با قرآن و نقش آن در تبیین مقصود احادیث، از مباحث بنیادین دانش حدیثپژوهی بهشمار میآید. در این میان، آیتالله معرفت با تکیه بر تخصص توأمان در تفسیر و حدیث، نظریهای منسجم و در عین حال کاربستپذیر در عرضه حدیث بر قرآن ارائه کرده است که می تواند حائز اهمیت باشد. مسئله اصلی این پژوهش، بازشناسی و تحلیل مؤلفههای نظری و عملی دیدگاه آیتالله معرفت در عرضه حدیث بر قرآن و بررسی نسبت میان مبانی نظری و سیره عملی ایشان در ارزیابی احادیث است. مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن تبیین چارچوب نظری آیتالله معرفت، نحوه تحقق عملی این نظریه را در داوری حدیثی واکاوی میکند. نتایج پژوهش نشان میدهد که از نظر آیتالله معرفت، موافقت یا مخالفت حدیث با قرآن، ناظر به انطباق یا تعارض لفظی نیست؛بلکه معیار اصلی، سازگاری یا ناسازگاری جوهری و محتوایی با مفاهیم یقینی قرآن و روح کلی اسلام است. بر این اساس، عرضه حدیث بر قرآن در دو سطح ذرهنگرانه و کلنگرانه انجام میپذیرد و روایات باید با نصوص، مضامین قطعی، آموزههای مستفاد از مجموع آیات و روح حاکم بر قرآن سنجیده شوند؛ بهگونهای که در صورت موافقت پذیرفته، و در صورت تعارض بنیادین، مردود تلقی گردند. مجموع این مؤلفهها، نظریه آیتالله معرفت را میتوان «نظریه موافقت کلنگرِ معطوف به مقاصد قرآن و روح کلی اسلام» نامگذاری کرد.
