استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
چکیده
وجود باطن برای قرآن کریم از باورهای مشترک دانشمندان شیعه و سنی است. به رغم حجم زیاد روایات باطنی در میراث حدیثی شیعه، اقسام و انواع دلالتهای باطنی کمتر موضوع پژوهش قرار گرفته است. از این رو نوشتار حاضر با هدف گونهشناسی مدلولهای باطنی قرآن و با اتّخاذ رویکرد توصیفی تحلیلی به مطالعه روایات تفسیری پرداخته و تلاش کرده است گونههای مختلف مدلول باطنی را از یکدیگر تفکیک کرده و برای هر یک نمونههایی از کلام معصومان(ع) یا مفسّران ارائه نماید. براساس نتایج پژوهش، مدلولهای باطنی از لوازم غیر بیّن کلام الهی هستند و از این رو فهم ملازمه آنها با کلام نیازمند دلیل عقلی یا نقلی است. بر این پایه، مدلولهای باطنی به دو قسم قیاسی و اثری تقسیم میشوند. مدلول قیاسی خود شامل مدلول تعمیمی و تطبیقی است و در ذیل مدلول اثری، اقسامی چون مدلول رمزی، مدلول توسیعی، مدلول استعاری، مدلول نمادین، مدلول تمثیلی و... جای میگیرند.