1
دبیر گروه فقه جامعه و فرهنگ مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)
2
عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیة
چکیده
در قرآن و روایات، لعن بسامد بالایی دارد و افراد یا گروههای متعددی مورد لعن قرار گرفتهاند. از آنجا که برای لعن، در منابع لغوی معانی متعددی بیان شده است. از طرف دیگر به کارگیری معانی گوناگون کلمهی لعن در متن قرآن و احادیث، تشخیص معنای مراد را دشوار میکند. یکی از کلمات همسو با واژهی لعن، کلمهی «سبّ» است. در میان اندیشمندان علوم اسلامی درباره نسبت معنایی لعن و سب سه قول مطرح شده: تباین معنایی؛ ترادف مفهومی؛ تصادق معنایی دو واژه به نحو حمل شایع صناعی. سبّ و لعن هر یک، موضوع احکام فقهی و گزارههای اخلاقی متعددی قرار گرفتهاند و به لحاظ فرهنگی دینی و برون دینی حفظ روابط پایدار در جامعه منوط به حفظ احترام متقابل و پرهیز از بکار گیری دشنام و الفاظ ناشایست در تعاملهای اجتماعی است. از این رو ضرورت دارد که مشخص شود که لعن چه ارتباط معنایی با الفاظ ناشایست از جمله سبّ دارد. دادههای اولیه این است که اصل معنای لعن طرد است ولی اهل لغت سبّ(دشنام) را نیز یکی از معانی لعن دانستهاند و شواهدی بر بکارگیری این معنا در اسناد تاریخی و احادیث وجود دارد. یافته این تحقیق این است که این دو واژه به لحاظ مفهومی متباین هستند ولی لعن به حمل شایع از مصادیق سبّ، محسوب و به نحو عموم و خصوص من وجه همپوشانی مصداقی دارند. این تحقیق کیفی با روش متداول اجتهادی در پژوهشهای علوم اسلامی بر اساس جمع آوری اطلاعات از دادههای کتابخانهای و توصیف و تحلیل دادهها انجام گرفتهاست.