استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران.
چکیده
این پژوهش با رویکرد فقهالحدیثی و با هدف اعتبارسنجی محتوایی و تحلیل دلالی حدیث «لَا یزَالُ الْعَبْدُ یسْرِقُ حَتَّى إِذَا اسْتَوْفَى ثَمَنَ یدِهِ أَظْهَرَهَا اللَّهُ عَلَیهِ» سامان یافته است. مسئلۀ اساسی، تبیین «نسبت سنت تکوینی اظهار گناه» با «مجازات تشریعی قطع ید» و پاسخ به این پرسش است که آیا این حدیث ناظر به حکمی فقهی است یا بیانگر قانونی کلان در نظام هستی به شمار میرود. یافتهها نشان میدهد که اگرچه سند حدیث به دلیل ارسال یا راویان مجهول، ضعیف است، اما تأییدات مفهومی، انسجام درونی و هماهنگی با قواعد قرآنی (مانند آیات حبط اعمال)، اعتبار معنایی آن را تثبیت میکند. «ثمن الید» بهعنوان نصاب تکوینی ظهور گناه معرفی شده است که با انباشت سرقتهای کوچک تا این مرز، حجاب تکوینی فرو میریزد و زمینۀ «اظهار الهی» فراهم میگردد. مفهوم «اظهار علیه» بهمثابۀ پیامدی طبیعی و علّیِ عمل، تمایزی قاطع میان سنت تکوینی (کشف قهری حقایق) و فضیحسازی انسانی (نهیشده در شرع) برقرار میسازد. نتیجه آنکه حدیث شریف با ترسیم عدالت فراگیر الهی در دنیا و آخرت، پنهانکاری دائمی را محال دانسته است؛ آگاهی از این حقیقت، نقشی بازدارنده در پیشگیری از جرم و تقویت مسئولیتپذیری درونی انسان ایفا میکند.
