3
استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
چکیده
قاعدۀ «عرض حدیث بر قرآن» جایگاهی محوری در گفتمان نقد محتوایی اخبار در اندیشۀ امامیه دارد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی تطبیقی و با هدف ترسیم دو خوانش از این قاعده سامان یافته است: خوانشی که معیار را موافقت یا مخالفت لفظی با نصّ قرآن میدانست، تا خوانش انسجاممحوری که معیار را هماهنگی با روح کلی، اهداف و منظومۀ معرفتی قرآن قلمداد میکند. برای نیل به این هدف، ابتدا با تحلیل ساختاری مجموعۀ روایات باب عرض، لسانهای «اثبات» و «نفی» تفکیک و چالشهای آن تبیین میگردد. سپس، با واکاوی آرای شاخص عالمان امامی، مسیر این تحول فکری که دایرۀ شمول قاعده را به «مخالفت تباینی» محدود میکرد (نزد امثال آقاضیاء عراقی و آخوند خراسانی)، تا کشف افقهای نوینی که در آن قاعده به ابزاری برای «نقد داخلی حدیث» و سنجش «انسجام با روح تشریع» ارتقا مییابد (در اندیشۀ شهید صدر و آیتالله سیستانی)، پیگیری میشود. تطبیق این دو الگوی تفسیری بر مصادیقی چون روایات مرتبط با اکراد، ولدالزنا و برخی فروعات فقهی چالشبرانگیز، نشان میدهد که نظریۀ انسجاممحور نهتنها ظرفیت حل تعارضات پیچیده را دارد، بلکه با ارائۀ چارچوبی حکمتبنیاد و کلنگر، پویایی، انعطاف و توان پاسخگویی اجتهاد را در مواجهه با مسائل مستحدثه بهطور چشمگیری افزایش میدهد. نتیجه آنکه تحول فهم قاعدۀ عرض، دگردیسی روششناختی از یک ابزار سلبی به مکانیسمی ایجابی است که پویایی و حکمتبنیادی اجتهاد امامیه را تضمین میکند.
حسینی کوهساری,سید محمد حسین , حسینی کوهساری,سید مفید و نجارزادگان,فتح اله . (1405). دو خوانش نصبنیاد و انسجاممحور از قاعده عرض حدیث بر قرآن٭. مطالعات فقه الحدیثی, 3(5), 43-69.
MLA
حسینی کوهساری,سید محمد حسین , , حسینی کوهساری,سید مفید , و نجارزادگان,فتح اله . "دو خوانش نصبنیاد و انسجاممحور از قاعده عرض حدیث بر قرآن٭", مطالعات فقه الحدیثی, 3, 5, 1405, 43-69.
HARVARD
حسینی کوهساری سید محمد حسین, حسینی کوهساری سید مفید, نجارزادگان فتح اله. (1405). 'دو خوانش نصبنیاد و انسجاممحور از قاعده عرض حدیث بر قرآن٭', مطالعات فقه الحدیثی, 3(5), pp. 43-69.
CHICAGO
سید محمد حسین حسینی کوهساری, سید مفید حسینی کوهساری و فتح اله نجارزادگان, "دو خوانش نصبنیاد و انسجاممحور از قاعده عرض حدیث بر قرآن٭," مطالعات فقه الحدیثی, 3 5 (1405): 43-69,
VANCOUVER
حسینی کوهساری سید محمد حسین, حسینی کوهساری سید مفید, نجارزادگان فتح اله. دو خوانش نصبنیاد و انسجاممحور از قاعده عرض حدیث بر قرآن٭. مطالعات فقه الحدیثی. 1405;3(5):43-69.
